RPO: przepisy nie chronią członków spółdzielni mieszkaniowej przed egzekucją długów spółdzielni

Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich napływają skargi od członków Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Warszawie w upadłości likwidacyjnej. Wskazują w nich, że obowiązujące przepisy nie chronią członków spółdzielni mieszkaniowych oraz osób nie będących członkami, lecz posiadających tytuły prawne do lokali w ramach spółdzielni mieszkaniowej, przed odpowiedzialnością za zobowiązania spółdzielni, przede wszystkim będące efektem podjęcia przez spółdzielnię ryzykownej działalności inwestycyjne.

W rezultacie ryzykownej działalności inwestycyjnej Śródmiejska Spółdzielnia Mieszkaniowa posiada wielomilionowe zadłużenie w stosunku do różnych podmiotów, obecnie toczy się przeciwko Spółdzielni kilkanaście postępowań egzekucyjnych, w ramach których zajęte zostały wszystkie rachunki bankowe Spółdzielni. Dodatkowo komornicy sądowi zajęli wierzytelności Spółdzielni przysługujące im od członków i mieszkańców, z tytułu zapłaty opłat, o których mowa w art. 4 ustawy z 15 grudnia 2000r. o spółdzielniach mieszkaniowych, czyli z tytułu opłat eksploatacyjnych. Mieszkańcom grozi w najbliższym czasie odcięcie dostawy wody, gazu oraz energii elektrycznej do mieszkań.

W konsekwencji członkowie spółdzielni i inne osoby, którym służą tytuły prawne do lokali w zasobach Spółdzielni zostali faktycznie obciążeni długiem Spółdzielni, pomimo, że sami nie są dłużnikami ani w stosunku do wierzycieli Spółdzielni, ani w stosunku do samej Spółdzielni.

Jak podkreśliła Rzecznik Praw Obywatelskich prof. Irena Lipowicz (dalej: RPO) w piśmie skierowanym do Minister Infrastruktury i Rozwoju Marii Wasiak przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, regulujące postępowanie egzekucyjne nie zawierają przepisów, które wyłączałyby opłaty eksploatacyjne uiszczane przez członków spółdzielni mieszkaniowej (i inne osoby posiadające tytuły prawne do lokali) spod egzekucji.

Zgodnie z art. 896 Kodeksu postępowania cywilnego komornik wzywa członków spółdzielni (inne osoby posiadające tytuły prawne do lokali ), aby opłaty eksploatacyjne nie były uiszczane spółdzielni, lecz składane komornikowi. Nie ma jednak ani w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych, ani w przepisach procedury cywilnej przepisu, który przewidywałby ochronę opłat eksploatacyjnych przed zajęciem w ramach postępowania egzekucyjnego. W efekcie, opłaty te podlegają egzekucji na zapłatę długów spółdzielni mieszkaniowej, niezależnie od rodzaju długów. Zdaniem RPO taka sytuacja jest sprzeczna z treścią art. 4 ust. 6 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, zgodnie z którym opłaty eksploatacyjne przeznacza się wyłącznie na cele określone w tych przepisach.

RPO podkreśliła, że wierzytelność spółdzielni z tytułu ww. opłat nie powinna być przedmiotem zajęcia komorniczego w toku egzekucji „innych zobowiązań spółdzielni”. Przepisy procedury cywilnej, regulujące postępowanie egzekucyjne nie są skorelowane również z wynikającą z art. 19 § 2 Prawa spółdzielczego zasadą, że członkowie spółdzielni uczestniczą w pokrywaniu strat spółdzielni do wysokości zadeklarowanych udziałów. Ponadto, w myśl art. 19 § 3 Prawa spółdzielczego członek spółdzielni nie odpowiada wobec wierzycieli spółdzielni za jej zobowiązania.

W ocenie RPO dodatkowe wątpliwości dotyczą braku ochrony przed zajęciem w ramach postępowania egzekucyjnego tego składnika opłat eksploatacyjnych, który stanowią tzw. opłaty na pokrycie kosztów niezależnych od spółdzielni, a przede wszystkim kosztów energii, gazu, wody oraz odbioru ścieków, odpadów i nieczystości ciekłych. W tych wypadkach spółdzielnia jest w zasadzie jedynie pośrednikiem pomiędzy członkami spółdzielni i innymi osobami mającymi tytuły prawne do lokali w ramach spółdzielni, a dostawcą ww. mediów bądź usługodawcą. Ma ona obowiązek pobrać od tych osób opłaty w wysokości odpowiadającej wyłącznie kosztom dostawy tych mediów (usług), określonym przez dostawcę (usługodawcę). Przeznaczenie opłat mających pokryć koszt dostawy mediów bądź odprowadzania ścieków czy usuwania odpadów na pokrycie długów spółdzielni, stanowiące efekt zajęcia tych opłat w ramach postępowania egzekucyjnego jest, zdaniem RPO, sprzeczne z założeniem ustawodawcy, że opłaty z tytułu utrzymania i eksploatacji nieruchomości w spółdzielni mieszkaniowej mają być przeznaczone wyłącznie na ten cel.

RPO zwróciła się do minister infrastruktury i rozwoju o zainicjowanie zmian w prawie, które będą chronić opłaty eksploatacyjne ponoszone przez członków spółdzielni mieszkaniowej przed egzekucją za długi spółdzielni.

Zobacz pełny artykuł