Zawarcie przez pracownika kancelarii komorniczej małżeństwa z komornikiem a status osoby współpracującej

Wykonywanie przez komornika jako funkcjonariusza publicznego zadań z zakresu władzy publicznej wyłącznie osobiście uniemożliwia ustalenie, że asesor komorniczy lub inny pracownik kancelarii komorniczej staje się osobą współpracującą przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej po zawarciu z komornikiem związku małżeńskiego. Mogłoby to wynikać jedynie ze szczególnego, jednoznacznego przepisu ustawy o komornikach, którego nie ma – orzekł Sąd Najwyższy.

 

W sprawie rozpoznanej przez Sąd Najwyższy w wyroku z 21 stycznia 2016 r., sygn. akt III UK 60/15, sąd ten podkreślił, że komornik jako funkcjonariusz publiczny nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 Ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej w związku z art. 3a Ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Z uwagi na podobieństwo wykonywanych przez komornika czynności zarobkowych na własny rachunek, prowadzonych w sposób zorganizowany i ciągły, ustawodawca nakazał w art. 28 ustawy o komornikach stosować w przypadku komornika przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ubezpieczeniach społecznych oraz o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Oznacza to, że komornik płaci składki na ubezpieczenie społeczne za siebie jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. W myśl art. 2 ust. 1 i ust. 2 czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych wykonuje wyłącznie komornik, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w innych ustawach. Komornik wykonuje także inne czynności przekazane na podstawie odrębnych przepisów. Komornik pełni czynności osobiście, z wyjątkiem przypadków określonych w przepisach prawa.

Status prawny asesora komorniczego wykazuje pewne podobieństwa do statusu komornika, jednak czynności wykonywać może on tylko, będąc zatrudnionym przez komornika i pod jego nadzorem.

W ocenie Sądu Najwyższego asesor komorniczy nie jest funkcjonariuszem publicznym tak jak komornik, a zakres jego uprawnień zawodowych jest ograniczony; na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy o komornikach – komornik może zlecić asesorowi komorniczemu przeprowadzenie egzekucji w sprawach o świadczenie pieniężne oraz w sprawach o zabezpieczenie roszczenia pieniężnego, w obu przypadkach o wartości nieprzekraczającej kwoty stanowiącej równowartość stukrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim. Mimo pewnego podobieństwa statusu prawnego asesora komorniczego do pozycji komornika, nie ma przepisu szczególnego, który umożliwiłby traktowanie asesora komorniczego tak jak osoby prowadzącej działalność gospodarczą (taki szczególny przepis dotyczy wyłącznie komornika). Wprost przeciwnie – ustawa o komornikach w przypadku asesora komorniczego stanowi wyłącznie o zatrudnieniu.

W ocenie Sądu Najwyższego istotne jest, że w myśl art. 36 ust. 3 za działania asesorów i aplikantów, związane z postępowaniem egzekucyjnym, komornik odpowiada jak za działania własne. Osoby te wykonują więc zadania (z zakresu władzy publicznej) pod nadzorem komornika, co jest typowe dla stosunku pracy (art. 22 § 1 Kodeksu pracy).

W przeciwieństwie do tego osoby współpracujące, wymienione w art. 8 ust. 11 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mogą samodzielnie wykonywać wszystkie czynności z zakresu prowadzonej działalności gospodarczej.

Sąd Najwyższy zgodził się z oceną sądu drugiej instancji, iż praca wykonywana faktycznie przez odwołującą się miała istotny ciężar gatunkowy i bezpośredni związek z przedmiotem działalności komornika sądowego, a także powodowała zwiększenie dochodów komornika; ponadto wykonywanie części spraw (czy czynności pomocniczych) przez odwołującą się powodowało, że były załatwiane szybciej, w konsekwencji wykonywano więcej czynności, niż wykonywałby sam odwołujący się.

Zatrudnionych w tej kancelarii pracowników łączy umowa o pracę z komornikiem i jest on dla tych pracowników pracodawcą w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy, co wynika wprost z treści art. 36 Ustawy z 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Zastępca komornika, przejmując z jednej strony zadania wykonywane przez tę jednostkę, będące jednocześnie zadaniami publicznymi odwołanego komornika, w zamian za prawo czerpania z nich dochodów z mocy art. 23¹ Kodeksu pracy staje się stroną w dotychczasowych stosunkach pracy łączących odwołanego komornika z jego pracownikami.

Reasumując – w ocenie Sądu Najwyższego wykonywanie przez komornika jako funkcjonariusza publicznego zadań z zakresu władzy publicznej wyłącznie osobiście uniemożliwia ustalenie, że asesor komorniczy lub inny pracownik kancelarii komorniczej staje się osobą współpracującą przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej po zawarciu z komornikiem związku małżeńskiego. Mogłoby to wynikać jedynie ze szczególnego, jednoznacznego przepisu ustawy o komornikach, którego nie ma.

Zobacz pełny artykuł