RPO interweniuje u ministra infrastruktury w sprawie planowanych zmian w ochronie przed eksmisją

Rząd pracuje nad zmianami dotyczącymi eksmisji. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, kiedy poprzednio obowiązywały takie rozwiązania, jakie planuje wprowadzić rząd, co drugi eksmitowany lądował na przysłowiowym bruku.

Rząd pracuje nad zmianą przepisów. Ustawowe gwarancje przyznania lokalu socjalnego eksmitowanym kobietom w ciąży, rodzinom z małoletnimi dziećmi oraz osobom z niepełnosprawnościami mają zniknąć. Zastąpi je przepis, według którego o tym, czy eksmitowanemu należy się mieszkanie socjalne, będzie decydował każdorazowo sąd.

Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie do ministra infrastruktury i budownictwa Andrzeja Adamczyka przypomniał, że podobne przepisy już kiedyś obowiązywały i wiązały się z ludzką krzywdą. Ponieważ Trybunał Konstytucyjny kwestionował ich praworządność, Sejm w 2000 r. wprowadził właśnie te gwarancje, które teraz mają zniknąć.

Proponowane rozwiązanie, w którym to wyłącznie sąd – po zbadaniu sytuacji materialnej i rodzinnej pozwanego – decyduje, czy przyznać mu w wyroku eksmisyjnym prawo do lokalu socjalnego, nawiązuje do regulacji, które w przeszłości już funkcjonowały. I, zdaniem RPO, okazało się, że nie sprawdziły się w praktyce. Do Rzecznika Praw Obywatelskich zaczęły ówcześnie lawinowo napływać skargi od osób eksmitowanych de facto na bruk – przy czym chodziło w przeważającej części o osoby chore, niedołężne, ubogie i opiekujące się małoletnimi dziećmi. Z tego powodu w 2000 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zdecydował się zakwestionować tę regulację w Trybunale Konstytucyjnym.

We wniosku z dnia 25 kwietnia 2000 r. (oraz w modyfikującym ten wniosek piśmie procesowym z 5 listopada 2000 r.) Rzecznik wskazywał m.in., że na etapie postępowania rozpoznawczego ustawodawca nie stworzył gwarancji prawnych chroniących przed bezdomnością osób eksmitowanych, które nie są w stanie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie.

Praktyka stosowania przepisu (art. 36 ust. 1 Ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych) wskazywała, że sądy jedynie wyjątkowo przyznawały prawo do lokalu socjalnego. Taki stan prawny nie stwarzał chociażby minimalnych gwarancji przestrzegania konstytucyjnej zasady ochrony rodziny (art. 71 ust. 1 Konstytucji), ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). W ten sposób nie dochodziło też do realizacji konstytucyjnej dyrektywy przeciwdziałania bezdomności (art. 75 ust. 1 Konstytucji RP).

Brak tych gwarancji szczególnie dobitnie widać było w przedstawionych Rzecznikowi Praw Obywatelskich w skargach przypadkach, jak choćby orzeczenie eksmisji bez prawa do lokalu socjalnego wobec małżeństwa oraz ich dziewięciorga dzieci czy dwóch małżeństw wraz z pięciorgiem dzieci.

Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. K 11/2000, odnosząc się do tak sformułowanego wniosku RPO, zwrócił uwagę, że w okresie obowiązywania art. 36 w brzmieniu przed nowelizacją sytuacja rodzin eksmitowanych na podstawie orzeczeń sądowych bez wskazania lokalu socjalnego stała się nabrzmiałym problemem społecznym.

Zobacz pełny artykuł