Czy wierzytelności bankowe powinny być uprzywilejowane w postępowaniu nakazowym?

Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie do ministra sprawiedliwości zwrócił uwagę na kwestię uprzywilejowania wierzytelności bankowych w postępowaniu nakazowym.

Sąd może wydać nakaz zapłaty, jeżeli bank dochodzi roszczenia na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych podpisanego przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banku i opatrzonego pieczęcią banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty (art. 485 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego).

Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie do ministra sprawiedliwości podkreślił, że po stwierdzeniu niekonstytucyjności instytucji bankowego tytułu egzekucyjnego (dalej: b.t.e.) i ostatecznym wyeliminowaniu jej z porządku prawnego banki zaczęły masowo korzystać z możliwości dochodzenia swoich roszczeń w postępowaniu nakazowym. W praktyce banki coraz częściej wytaczają powództwa na podstawie wyciągów z ksiąg bankowych. Następnie w krótkim czasie wydawane są nakazy zapłaty, które stanowią tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania klauzuli wykonalności.

W trybie nakazowym banki dochodzą swych roszczeń przede wszystkim wobec osób, które zaciągnęły kredyt w walucie obcej, szczególnie we franku szwajcarskim, ale także wobec kredytobiorców w walucie polskiej. Możliwość uzyskania nakazu zapłaty na podstawie art. 485 § 3 k.p.c. obywatele postrzegają jako wyraz nadmiernego uprzywilejowania banków stanowiący w istocie zmodyfikowany substytut b.t.e.

RPO podkreślił, że postępowanie nakazowe stanowi istotne odstępstwo od ogólnych zasad dochodzenia wierzytelności w postępowaniu cywilnym. Służy uproszczeniu i przyspieszeniu postępowania, w którym żądanie pozwu musi być udowodnione dokumentami o dużym stopniu wiarygodności.

Nakaz zapłaty z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności (art. 492 § 1 k.p.c.). Natomiast nakaz zapłaty, od którego nie wniesiono skutecznie zarzutów, wywołuje te same skutki, co prawomocny wyrok (art. 494 § 2 k.p.c.).

W ocenie RPO art. 485 § 3 k.p.c. budzi wątpliwości co do jego zgodności z konstytucją i nie ma podstaw do utrzymywania szczególnych uprawnień względem banków w postępowaniu cywilnym.

Obecnie wyciąg z ksiąg bankowych nie ma mocy dokumentu urzędowego, lecz ma charakter dokumentu prywatnego. Zatem jego moc dowodowa nie korzysta z domniemania o zgodności ze stanem rzeczywistym. Pomimo tego wyciąg z ksiąg bankowych zaliczany jest do kategorii szczególnych dokumentów mogących stanowić podstawę do wydania nakazu zapłaty na podstawie art. 485 § 3 k.p.c.

W konsekwencji RPO zwrócił się do ministra sprawiedliwości o zajęcie stanowiska, a także o informację, czy planuje zmiany legislacyjne w tej kwestii.

Zobacz pełny artykuł