Czy wakacje pełnomocnika to dostateczny powód, aby odroczyć rozprawę?

Czy wakacje pełnomocnika to dostateczny powód, aby odroczyć rozprawę?

Adwokat czy radca prawny, planując urlop w czasie wakacyjnym, musi liczyć się, że w tym okresie mogą zostać wyznaczone rozprawy w prowadzonych przez nich sporach przed sądami; zaś urlop pełnomocnika to nie powód, aby odroczyć rozprawę – taki wniosek płynie z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2026 r.[1]

Stan faktyczny

Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2022 r. I SA/Wa 10/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z.U. (Skarżąca) i Z.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (Kolegium) z (…) października 2021 r. Nr (…) w przedmiocie umorzenia postępowania.

Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu Wojewódzkiego Administracyjnego w Warszawie skargą kasacyjną w całości.

Uzasadniając zarzuty objęte punktem II pkt 1 i 3 petitum skargi kasacyjnej Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 109 PostAdmU[2] rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowości w zawiadomieniu którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w czasie ich nieobecności.

Wnioskiem z dnia 15 lipca 2022 r. (tj. dzień po otrzymaniu zawiadomienia o terminie rozprawy w niniejszej sprawie wyznaczonym na dzień 2 sierpnia 2022 r.) pełnomocnik skarżących wniosła o odroczenie rozprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w dniach od 22 lipca do 15 sierpnia 2022 r. będzie przebywać na wcześniej zaplanowanym urlopie z rodziną poza granicami kraju. Niewątpliwie zatem przed terminem zaplanowanej rozprawy sąd pierwszej instancji znał przeszkodę w stawiennictwie na rozprawie. Zważywszy natomiast na fakt, że rozprawa została wyznaczona w okresie wakacyjnym, a zawiadomienie o niej przyszło na nieco ponad dwa tygodnie przed wyznaczonym terminem, i zaledwie na kilka dni przed planowanym urlopem, znalezienie zastępstwa było znacznie utrudnione. Istotne jest także, że pełnomocnik powiadomiła sąd niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia z sądu o terminie rozprawy, że nie będzie mogła z przyczyn obiektywnych w niej uczestniczyć. Nie można również oczekiwać od pełnomocników, że nie będą w okresie wakacyjnym planowali urlopów, jak też, że zmiana tych planów w każdym przypadku okaże się możliwa, tym bardziej, jeśli jest to urlop za granicą i zmiana terminu powrotu, czy też odwołanie wakacji z uwagi na wyznaczenie terminu rozprawy, pociąga za sobą istotne skutki finansowe i w tym znaczeniu jest przeszkodą, której pełnomocnik nie może przezwyciężyć. Trzeba przy tym podkreślić, że niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o terminie rozprawy złożony został wniosek o jej odroczenie. Przy czym był to pierwszy taki wniosek i był należycie uzasadniony.

W konsekwencji nieuwzględnienia wniosku o odroczenie rozprawy, skarżący zostali pozbawieni możliwości obrony ich praw, bowiem nie byli reprezentowani na rozprawie, po której sąd wydał wyrok i to z uwagi na jego niewłaściwe działanie.

Znamienne jest przy tym, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd w ogóle nie wskazał, że wniosek o odroczenie rozprawy został złożony, jak też w żaden sposób nie odniósł się do przesłanek jego nieuwzględnienia, a zatem naruszył art. 141 § 4 Post.Adm.U., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak też uniemożliwiło Skarżącej poznanie motywów i przesłanek, którymi kierował się sąd nie uwzględniając wniosku o odroczenie rozprawy

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2022 r., I SA/Wa 10/22, w sprawie ze skargi Z.U. i Z.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia (…) października 2021 r. Nr (…) w przedmiocie umorzenia postępowania oddalił skargę kasacyjną.

Z uzasadnienia

Stosownie do art. 183 § 1 Post.Adm.U. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie strony możliwości obrony jej praw uzasadniany jest nieodroczeniem rozpoznania sprawy pomimo złożenia stosownego wniosku przez pełnomocnika Skarżącej i Z.L.

Odnosząc się do tak uzasadnionego zarzutu sąd kasacyjny wskazuje, że pełnomocnik Skarżącej nie kwestionuje zawiadomienia jej o terminie rozprawy. Wywodzi jedynie, że nie mogła wziąć w niej udziału z uwagi na urlop zaplanowany przed doręczeniem jej zawiadomienia o rozprawie. Zaniechanie odroczenia rozprawy zostało więc utożsamione przez pełnomocnika z pozbawieniem strony możliwości obrony swoich praw. Zaniechanie to stanowiło również w ocenie Skarżącej naruszenie art. 109 Post.Adm.U.

Sąd kasacyjny poglądu tego w realiach niniejszej sprawy nie podzielał.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że nieobecność pełnomocnika strony wywołana urlopem wypoczynkowym nie jest ani nadzwyczajnym wydarzeniem, ani też przeszkodą, o jakiej mowa w art. 109 Post.Adm.U.[3] Pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje bowiem z samego prawa umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 39 pkt 2 Post.Adm.U.), a więc w przypadku gdy pełnomocnikiem jest radca prawny, do udzielenia substytucji na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. Prawo o radcach prawnych[4]. Oznacza to, że pełnomocniczka Skarżącej miała możliwość ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego, który mógł przygotować się do rozprawy i reprezentować Skarżącą na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2022 r. Na możliwość ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego zwracał również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2017 r. (II OSK 2680/16) wskazując, że w przypadku pełnomocnika będącego radcą prawnym, sposobem na przezwyciężenie przeszkody w osobistym stawieniu się na rozprawie, jest udzielenie dalszego pełnomocnictwa (sybstytucji) innemu radcy prawnemu lub adwokatowi.

Sąd kasacyjny dostrzega, że pełnomocniczka Skarżącej powoływała się w piśmie z 15 lipca 2022 r. na niemożność ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego z uwagi na okres wakacyjny. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że okolicznością powszechnie znaną jest orzekanie przez sądy administracyjne również w okresie wakacyjnym. W konsekwencji osoba, wykonująca zawód adwokata czy radcy prawnego planująca urlop w okresie wakacyjnym, musi się już wcześniej liczyć z tym, że w okresie zaplanowanego przez nią urlopu mogą zostać wyznaczone rozprawy w prowadzonych przez nią sprawach. Musi się również liczyć z ewentualnymi trudnościami w ustanowieniu substytuta, co za tym idzie powinna rozważyć ewentualne wcześniejsze podjęcie działań pozwalających na zapewnienie udziału ewentualnego dalszego pełnomocnika na rozprawach wyznaczonych w okresie wakacyjnym. W takich sytuacjach, do pełnomocnika fachowego należy podjęcie decyzji, czy w jego ocenie zasadne jest ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego w celu reprezentowania jego mocodawców na ewentualnej rozprawie czy też złożenie dodatkowego pisma procesowego prezentującego stanowisko strony. Pełnomocnik może również uznać, że stanowisko przedstawione w dotychczasowych pismach procesowych zawiera pełną argumentację w sprawie i nie jest konieczne podejmowanie dalszych czynności.

Sąd kasacyjny dostrzega, że Sąd Wojewódzki nie odniósł się do wniosku o odroczenie rozprawy ani w jej protokole ani w uzasadnieniu wyroku. Stanowi to w ocenie sądu kasacyjnego naruszenie prawa, to jest art. 109 Post.Adm.U., jednak naruszenie to nie może być uznane za mające istotny wpływ na wynik sprawy. Nie stanowi również o możliwości uznania, że w sprawie zaistniała nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji z uwagi na pozbawienie strony możliwości obrony jej praw. Również zaniechanie odniesienia się do wniosku o odroczenie rozprawy w uzasadnieniu wyroku może być uznane za naruszenie art. 141 § 4 Post.Adm.U. w zakresie, w jakim przepis ten wymaga od sądu przedstawienia stanu sprawy i stanowisk poszczególnych stron postępowania, jednak również to naruszenie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Komentarz

W komentowanym orzeczeniu, Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się m.in. do kwestii odraczania rozpraw z uwagi na zaplanowany urlop pełnomocnika procesowego.

Wbrew jednak pojawiającym się doniesieniom medialnym[5], to nie na Naczelny Sąd Administracyjny powinno spaść całe odium związane z negatywnym odbiorem społecznym rozstrzygnięcia, a na sąd pierwszej instacji (co zresztą zauważył sąd kasacyjny).

Niemniej jednak, również z argumentacją Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób się zgodzić.

Przepis art. 109 Post.Adm.U. stanowi, że rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności.

W piśmiennictwie wyrażono pogląd, że „ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny wniosku o odroczenie rozprawy, złożonego przez adwokata lub radcę prawnego, w aspekcie art. 109 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. musi być dokonana przy założeniu, że wnoszący o odroczenie rozprawy ma obowiązek dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu tej czynności (składaniu wniosków procesowych), jak też przy uwzględnieniu szczególnego charakteru postępowania przed tym sądem[6]. W nawiązaniu do tego orzeczenia należy zauważyć, że co do zasady nieuwzględnienie wniosku strony o odroczenie rozprawy nie stanowi przesłanki nieważności określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Skoro obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa i zależy od woli i możliwości stron, to podstawy do odroczenia nie mogą wykraczać poza okoliczności określone w art. 109 p.p.s.a. Odroczenie rozprawy w świetle tego przepisu jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną, a ocena tego, czy zachodzą uzasadnione podstawy do odroczenia rozprawy, należy każdorazowo do sądu. Jeżeli więc odmowa uwzględnienia takiego wniosku jest uzasadniona, to – mimo że rozprawa została przeprowadzona bez udziału strony lub jej pełnomocnika – nie można mówić o nieważności postępowania zarówno z przyczyn określonych w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., jak i z przyczyny wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 27maja 2008 r., II FSK 471/07, Lex nr 488307)”[7].

Z powyższego, ugruntowanego również w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu[8], wynika, że aby uznać brak zgody na odroczenie za uzasadniony, konieczna jest „odmowa” sądu na taką czynność.

W realiach niniejszej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w ogóle nie wypowiedział się co do kwestii odroczenia rozprawy. Stąd też jako zasadny wydaje się wniosek, iż ocena NSA co do braku naruszenia prawa strony do obrony swoich praw jest błędna.

W orzecznictwie sądów administracyjnych niezbyt wiele uwagi poświęca się istocie pełnomocnictwa procesowego, bezrefleksyjnie przyjmując, że skoro możliwe jest ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego, to w sytuacji nieobecności pełnomocnika, zastąpienie go przez substytuta, będzie tożsame z udziałem samego pełnomocnika[9].

Pełnomocnictwo opiera się bowiem na więzi i zaufaniu jakie muszą łączyć obie strony stosunku pełnomocnictwa[10].

Pełnomocnictwo jest stosunkiem prawnym powstałym na podstawie oświadczenia woli mocodawcy, umocowującym pełnomocnika do działania w imieniu reprezentowanego i wiążącym z tym obowiązek do znoszenia skutków tego działania. Wskazując na atrybuty działania pełnomocnika należy podkreślić, że pełnomocnik działa z woli mocodawcy i w jego imieniu oraz w jego interesie. Działanie w interesie reprezentowanego jest uważane za cechę paradygmatyczną przedstawicielstwa, gdyż podstawową funkcją pełnomocnictwa jest rozszerzenie zakresu działania mocodawcy.

Na konieczność szczególnego zaufania jaka łączy pełnomocnika z reprezentowanym zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w jednym ze swoich orzeczeń[11]. „Istotą przedstawicielstwa, opierającego się na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwie), jest dokonywanie przez pełnomocnika czynności prawnych w imieniu i na rzecz mocodawcy, prowadzące do zmian w sferze prawnej jednego podmiotu (reprezentowanego) mocą działań innej osoby (pełnomocnika). Jest oczywiste w tej sytuacji, że udzielenie pełnomocnictwa jest wyrazem szczególnego zaufania, jakim mocodawca darzy pełnomocnika, czego konsekwencją jest zasada, że pełnomocnictwo może być w każdej chwili odwołane przez mocodawcę, a nadto gaśnie z momentem śmierci osoby fizycznej – mocodawcy lub pełnomocnika lub definitywnego ustania bytu prawnego mocodawcy lub pełnomocnika, niebędącego osobą fizyczną”[12].

W orzecznictwie sądów administracyjnych[13] poskreśla się, że art. 34 Post.Adm.U. konstytuuje zasadę wolnego wyboru sposobu działania przed sądem administracyjnym, będącą realizacją konstytucyjnego prawa do sądu, a doznającą ograniczeń jedynie na etapie postępowania przed NSA na podstawie wyraźnego unormowania ustawowego, co sprawia, że kwestie odnoszące się pełnomocnika nie mogą być interpretowane w sposób naruszający prawo strony do sądu.

Z tego też względu, naruszenie możliwości udziału pełnomocnika w rozprawie, powinno być oceniane jako naruszenie prawa strony do sądu, w szczególności mając na uwadze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wypowiedział się co do wniosku pełnomocnika o odroczenie rozprawy.

[1] I OSK 518/23, Legalis nr 3940281.

[2] Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

[3] Por. wyroki NSA z 1 dnia sierpnia 2019 r. I OSK 2301/17 oraz z dnia 23 lipca 2020 r. II FSK 1059/18.

[4] T.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1166 z późn. zm.

[5] Zob. np. https://www.rp.pl/zawody-prawnicze/art44449741-sad-administracyjny-nie-musi-odraczac-rozpraw-z-powodu-urlopu-pelnomocnika (dostęp: 28.05.2026).

[6] Wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2005 r., OSK 1755/04, ONSAiWSA 2005/6/111.

[7] B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 109, Nb 5.

[8] Wyrok NSA z dnia 27 maja 2008 r., II FSK 471/07, Lex nr 488307.

[9] Por. np. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2005 r., II OSK 304/05, Legalis.

[10] Zob. np. M. Pazdan [w:] K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny. Komentarz do art. 1–449. Tom I, wyd. 8, Warszawa 2015, s. 440.

[11] Wyrok SN z dnia 19 czerwca 2013 r., I CSK 571/12, Legalis.

[12] Ibidem.

[13] Zob. np. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2005 r., FSK 1675/04, Legalis; postanowienie NSA z dnia 14 czerwca 2024 r., III OZ 230/24, Legalis.