Odszkodowanie za opóźniony lot na kanwie wyroku TS z dnia 6marca 2025 r., C-20/24

Wprowadzenie

W dniu 6 marca 2025 r., w sprawie C-20/24[1], TSUE wydał orzeczenie, które w istotny sposób wpływa na kwestie związane z odszkodowaniem za opóźniony lot, a dochodzonym na podstawie rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91[2].

Opis stanu faktycznego

Spółka AAA, będąca przewoźnikiem lotniczym oferującym loty czarterowe, zawarła z BBB sp. z o.o., organizatorem wycieczek, umowę, w ramach której AAA świadczyła na rzecz BBB konkretne loty w określonych terminach, na które BBB następnie sprzedawała bilety pasażerom lotniczym. Spółka BBB uiszczała na rzecz spółki AAA ceny za loty. Pasażerowie, o których mowa w postępowaniu głównym, wzięli udział w imprezie turystycznej obejmującej lot z Teneryfy (Hiszpania) do Warszawy (Polska), który odbył się w dniu 20 maja 2021 r. i był obsługiwany przez spółkę AAA. Umowa o udział w imprezie turystycznej została zawarta między CCC sp. z o.o. w imieniu tych pasażerów a spółką BBB. Lot odbył się z ponad 22-godzinnym opóźnieniem w przylocie.

W celu ustalenia swojej legitymacji procesowej do dochodzenia odszkodowania z tytułu opóźnienia omawianego lotu pasażerowie, o których mowa w postępowaniu głównym, przedstawili kopie kart pokładowych na ten lot. Jednakże spółka AAA odmówiła wypłaty odszkodowania tym pasażerom ze względu na to, że nie wykazali oni, iż posiadali potwierdzoną i opłaconą rezerwację na ten lot. Zdaniem spółki AAA impreza turystyczna tych pasażerów została bowiem zapłacona przez spółkę CCC na preferencyjnych warunkach, w związku z czym pasażerowie ci podróżowali bezpłatnie lub na podstawie taryfy zniżkowej w rozumieniu art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004, co wyklucza prawo do odszkodowania na podstawie tego rozporządzenia.

Pasażerowie, o których mowa w postępowaniu głównym, uważali, że przedstawiając karty pokładowe w celu uzyskania takiego odszkodowania, wykazali oni, że dysponowali potwierdzoną rezerwacją, ponieważ w przeciwnym wypadku karty te nie zostałyby im wydane. Ponadto to do spółki AAA należy wykazanie, że pasażerowie ci podróżowali bezpłatnie, a nie do nich udowodnienie, że zapłacili cenę obsługiwanego przez tę spółkę lotu. W związku z tym, że spółka AAA otrzymała od spółki BBB zapłatę za ten lot, a ta ostatnia otrzymała od spółki CCC, która finansowała imprezę turystyczną wspomnianych pasażerów, płatność za tę imprezę, obejmującą wspomniany lot, pasażerowie, o których mowa w postępowaniu głównym, nie podróżowali bezpłatnie. Z punktu widzenia art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 bez znaczenia jest natomiast, czy za lot zapłacili pasażerowie, czy zrobiła to osoba trzecia, o ile nie jest to przewoźnik lotniczy.

Z uzasadnienia

(…) Sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 lit. g) i art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że karta pokładowa może stanowić „inny dowód” w rozumieniu pierwszego z tych przepisów, wskazujący, że rezerwacja została przyjęta i zarejestrowana przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek, w związku z czym uznaje się, że pasażer posiadający taką kartę ma „potwierdzoną rezerwację” w rozumieniu drugiego z tych przepisów w odniesieniu do danego lotu, w sytuacji gdy nie wykazano żadnej szczególnej okoliczności.

Z art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 261/2004 wynika, że rozporządzenie to ma zastosowanie wyłącznie pod warunkiem że: pasażerowie posiadają potwierdzoną rezerwację na dany lot i stawią się oni w odpowiednim czasie na odprawę, z wyjątkiem przypadku odwołania lotu, o którym mowa w art. 5 wspomnianego rozporządzenia. Ponieważ obydwa te warunki mają charakter kumulatywny, nie można domniemywać stawienia się pasażera na odprawę na podstawie tego, że dysponuje on potwierdzoną rezerwacją na dany lot[3].

Rozporządzenie nr 261/2004 nie definiuje pojęcia „potwierdzonej rezerwacji”. Jednakże pojęcie „rezerwacji” zostało zdefiniowane w art. 2 lit. g) tego rozporządzenia jako „fakt posiadania przez pasażera biletu lub innego dowodu potwierdzającego, że rezerwacja została przyjęta i zarejestrowana przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek”. Ponadto pojęcie „biletu” w rozumieniu art. 2 lit. f) wspomnianego rozporządzenia obejmuje każdy element materialny lub niematerialny przyznający pasażerowi prawo do przewozu[4].

Poza tym, co się tyczy pojęcia „innego dowodu” w rozumieniu art. 2 lit. g) rozporządzenia nr 261/2004, jeżeli pasażer dysponuje tego rodzaju dowodem wydanym przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek, ów inny dowód jest równoznaczny z „rezerwacją” w rozumieniu tego przepisu[5] (…).

Natomiast w zakresie, w jakim pasażerowie, o których mowa w postępowaniu głównym, prawidłowo spełnili wymóg stawienia się na odprawę i odbyli dany lot, posiadając na niego kartę pokładową, należy uznać, że spełnili oni wymóg posiadania potwierdzonej rezerwacji na ten lot. Taki wniosek potwierdza również cel określony w motywie 1 rozporządzenia nr 261/2004, polegający na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony pasażerów. Pasażerowie, których lot jest znacznie opóźniony, mogą bowiem w ten sposób skorzystać z prawa do odszkodowania bez konieczności spełnienia wymogu – niewłaściwego w ich sytuacji – polegającego na wykazaniu w późniejszym czasie, przy żądaniu odszkodowania, że posiadali potwierdzoną rezerwację na opóźniony lot, którym i tak zostali przewiezieni[6].

W tym względzie, co się tyczy przywołanej przez AAA hipotezy, zgodnie z którą karta pokładowa może być wykorzystana, w przypadku jej utraty przez osobę uprawnioną, przez inną osobę posiadającą podobne dane, wystarczy stwierdzić, że jak wynika z art. 2 lit. j) rozporządzenia nr 261/2004, rozporządzenie to pozwala przewoźnikowi lotniczemu na odmowę przyjęcia na pokład w szczególności z powodu niewłaściwych dokumentów podróży.

Z powyższego wynika, że (…) karta pokładowa może stanowić „inny dowód” w rozumieniu pierwszego z tych przepisów, wskazujący, że rezerwacja została przyjęta i zarejestrowana przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek, w związku z czym uznaje się, że pasażer posiadający taką kartę ma „potwierdzoną rezerwację” w rozumieniu drugiego z tych przepisów w odniesieniu do danego lotu, w sytuacji gdy nie wykazano żadnej nadzwyczajnej okoliczności.

Komentarz

Sąd Rejonowy dla miasta Warszawy w Warszawie zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

1. Czy w rozumieniu art. 2 lit. g) rozporządzenia [nr 261/2004] karta pokładowa pasażera może stanowić inny dowód potwierdzający, że rezerwacja została przyjęta i zarejestrowana przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek?

2. Czy w rozumieniu art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia [nr 261/2004] pasażerowie, którzy dysponują kartą pokładową na dany lot, a nie zostanie wykazana żadna szczególna anormalna okoliczność, powinni być uznani za posiadających potwierdzoną rezerwację na dany lot?

3. Czy w rozumieniu art. 3 ust. 3 rozporządzenia [nr 261/2004] na pasażerze spoczywa ciężar wykazania opłacenia lotu, czy to ewentualnie przewoźnik w celu uchylenia się od odpowiedzialności, musiałby wykazać, że pasażer podróżował nieodpłatnie lub na podstawie taryfy zniżkowej?

4. Czy art. 3 ust. 3 rozporządzenia [nr 261/2004] należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy pasażer wykupił u organizatora wycieczki imprezę turystyczną i podmiot ten uiścił na rzecz przewoźnika opłatę za przelot, to lot ma charakter odpłatny?

5. Czy art. 3 ust. 3 rozporządzenia [nr 261/2004] należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy osoba trzecia wykupuje na rzecz pasażerów imprezę turystyczną, w ramach której organizator wycieczek uiszcza na rzecz przewoźnika czarterowego rynkowe wynagrodzenie, to nie zachodzi przypadek „pasażerów podróżujących na podstawie taryfy zniżkowej”, niezależnie od rozliczeń między osobą trzecią a pasażerami?

Trybunał w analizowanym orzeczeniu doprecyzował trzy kwestie związane z prawem do odszkodowania pasażerów lotu, którzy dochodzą odszkodowania na podstawie rozporządzenia nr 261/2004, w następstwie dużego opóźnienia lotu w chwili przylotu do miejsca docelowego.

Po pierwsze, Trybunał przyjął, że karta pokładowa pasażera może stanowić „inny dowód” w rozumieniu art. 2 lit. g) rozporządzenia nr 261/2004 potwierdzający, iż rezerwacja została przyjęta i zarejestrowana przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek. Trybunał trafnie dostrzegł, że wnioski płynące z wyroku TS z dnia 21 grudnia 2021 r., Azurair i inne (C-146/20, C-188/20, C-196/20 i C-270/20, EU:C:2021:1038), nie pozwalają na udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy prawo Unii zezwala, w sytuacji takiej jak ta rozpatrywana w zawisłej przed nim sprawie, na przedstawienie „innego dowodu” w rozumieniu tego przepisu, wskazującego, że pasażer posiada potwierdzoną rezerwację na lot, jeżeli karta pokładowa przedstawiona przez tego pasażera nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym wyroku, takich jak godzina przylotu. Trybunał zaakcentował, iż ze względu na zasadnicze różnice w stanie faktycznym między tymi sprawami, orzeczenie z dnia 21 grudnia 2021 r. nie może mieć zastosowania w analizowanej sprawie.

Jest to impuls, który zmieni stanowisko polskich sądów, ponieważ do tej pory dominowało nieco odmienne. Przykładowo, w wyroku Sądu Rejonowego dla miasta Warszawy z dnia 13 stycznia 2020 r.[7] sąd uznał, że to na powódce spoczywał ciężar udowodnienia posiadania rezerwacji, stawienia się do odprawy oraz odbycia lotu odpłatnie. Sąd podkreślił, że pozwany miał prawo zakwestionować te okoliczności, co przenosiło ciężar dowodu na stronę powodową. Z kolei w swoim wyroku z dnia 9 marca 2022 r.[8] Sąd Okręgowy w Warszawie podtrzymał stanowisko pierwszej instancji, twierdząc, że powodowie nie wykazali faktu posiadania rezerwacji na odwołany lot, ponieważ do akt sprawy nie załączono odpowiednich dokumentów, w tym umowy z biurem podróży. Z kolei w wyroku z dnia 8 października 2020 r.[9] Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził, że to na powodzie ciążyło udowodnienie, iż zapłacił za lot, wskazując, że brak dowodów w tym zakresie może prowadzić do oddalenia powództwa[10].

Po drugie, wyrażenie „podróżować bezpłatnie lub na podstawie taryfy zniżkowej, która nie jest bezpośrednio lub pośrednio dostępna powszechnie” przewidziane w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 nie obejmuje sytuacji, w której impreza turystyczna została opłacona organizatorowi wycieczek bezpośrednio przez pasażerów lub przez inny podmiot działający w ich imieniu, a za lot zapłacił przewoźnikowi lotniczemu ten organizator. Zgodnie z wyrokiem TS, to przewoźnik ponosi odpowiedzialność za udowodnienie, że pasażer podróżował nieodpłatnie lub na podstawie taryfy zniżkowej, aby móc uchylić się od odpowiedzialności związanej z wypłatą odszkodowania. Trybunał wskazał, iż ciężar dowodu spoczywa na przewoźniku lotniczym, który powinien wykazać, że dany lot był bezpłatny lub na podstawie taryfy zniżkowej, która nie jest bezpośrednio lub pośrednio dostępna powszechnie.

[1] www.eur-lex.europa.eu

[2] Dz.Urz. UE L z 2004 r. Nr 46, s. 1.

[3] Zob. podobnie wyrok z dnia 25 stycznia 2024 r., Laudamotion (Zaniechanie lotu po terminie), C-474/22, EU:C:2024:73, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo.

[4] Zob. podobnie wyroki: z dnia 6 października 2022 r., flightright (Transport lotniczy ze Stuttgartu do Kansas City), C-436/21, EU:C:2022:762, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 21 grudnia 2021 r., Azurair i in., C-146/20, C-188/20, C-196/20 i C-270/20, EU:C:2021:1038, pkt 40.

[5] Zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2021 r., Azurair i in., C-146/20, C-188/20, C-196/20 i C-270/20, EU:C:2021:1038, pkt 42.

[6] Zob. podobnie postanowienie z dnia 24 października 2019 r., easyJet Airline, C-756/18, EU:C:2019:902, pkt 32.

[7] II C 8046/18.

[8] V Ca 1570/21.

[9] V Ca 1360/20.

[10] Orzeczenia przywołane za: https://aircash4u.pl/wyrok-tsue-c-20-24-karta-pokladowa-odplatnosc-za-lot/ (dostęp: 17.03.2025).